/ Blog / Zo organiseert u een goede ontruimingsoefening

Zo organiseert u een goede ontruimingsoefening

Een ontruimingsoefening is een geplande test waarin u nagaat of iedereen een gebouw snel en veilig kan verlaten bij een calamiteit. U toetst of uw BHV'ers de procedure beheersen, of de vluchtroutes werken en of medewerkers weten wat ze moeten doen. De vuistregel: oefen minimaal één keer per jaar, en vaker als uw risico's daarom vragen.

Een ontruiming die op papier perfect is, betekent nog niet dat het in de praktijk soepel gaat. Pas als u het écht oefent, ziet u waar het vastloopt: een geblokkeerde nooduitgang, een portofoon die het niet doet, of medewerkers die uit gewoonte naar de hoofdingang lopen. In deze blog leest u wat er wettelijk van u wordt verwacht, hoe vaak u moet oefenen, welke soorten oefeningen er zijn en hoe u er stap voor stap een opzet.

Wat is een ontruimingsoefening precies?

Een ontruimingsoefening (ook wel BHV-oefening genoemd) is het in de praktijk naspelen van een noodsituatie waarbij het gebouw moet worden ontruimd. Denk aan brand, een gaslekkage of een bommelding. Het doel is drieledig:

Handelingen inslijpen zodat uw BHV'ers en medewerkers onder stress automatisch het juiste doen.
Knelpunten opsporen in de vluchtroutes, communicatie en het ontruimingsplan.
Bewustzijn vergroten, zodat veiligheid gaat leven binnen uw organisatie.

De oefening bouwt voort op uw ontruimingsplan en ontruimingsplattegrond: het plan beschrijft wat er moet gebeuren, de oefening toetst of dat in de praktijk ook lukt.

Is een ontruimingsoefening verplicht?

Er staat geen letterlijke verplichting met een vaste oefenfrequentie in de wet. Toch is oefenen in de praktijk niet vrijblijvend, en dat volgt uit meerdere kanten:

Arbowet (artikel 3 en 15). De werkgever moet gevaren voorkomen en doeltreffende bedrijfshulpverlening organiseren. Daar hoort bij dat u in noodsituaties kunt alarmeren en evacueren, en dat kunt u alleen aantonen als u het oefent.
Zorgplicht. U bent verantwoordelijk voor de veiligheid van iedereen in uw gebouw. Nooit oefenen valt daar moeilijk mee te rijmen.
RI&E (Risico-Inventarisatie & -Evaluatie). Uit uw RI&E volgt hoe groot de risico's zijn en dus hoe intensief u moet oefenen.
Ontruimingsplan. Beschikt uw pand over een brandmeldinstallatie met ontruimingsalarm, dan is een ontruimingsplan doorgaans verplicht via de omgevingsvergunning (Besluit bouwwerken leefomgeving). De NEN 8112 is de erkende leidraad voor zo'n plan, en die gaat uit van periodiek oefenen.

Kortom: de oefening zelf staat niet met naam en frequentie in de wet, maar via de Arbowet, uw zorgplicht en uw RI&E wordt er wel degelijk van u verwacht dat u het doet. Meer hierover leest u in onze blog Wat zegt de Arbowet over BHV?.

Hoe vaak moet u oefenen?

De algemeen aanvaarde norm is minimaal één keer per jaar. Voor veel organisaties volstaat dat, maar de juiste frequentie hangt af van uw situatie:

Kantoren en winkels met zelfredzame mensen: meestal jaarlijks.
Zorginstellingen, onderwijs en horeca (veel of minder zelfredzame aanwezigen): vaak twee keer per jaar of meer.
Na een verbouwing, verhuizing of grote personeelswisseling: extra oefenen, want routes en rollen zijn dan veranderd.

Laat uw RI&E leidend zijn: hoe hoger het risico en hoe minder zelfredzaam de aanwezigen, hoe vaker u oefent.

Welke soorten ontruimingsoefeningen zijn er?

U hoeft niet meteen het hele pand overhoop te halen. Bouw het rustig op, van eenvoudig naar realistisch:

Table-top-oefening. Een "papieren" oefening waarbij BHV'ers rond een plattegrond de procedure doornemen. Ideaal als eerste stap of kennismaking.
Aangekondigde oefening. Iedereen weet dat en wanneer er geoefend wordt. Goed om de basis in te slijpen.
Onaangekondigde oefening. Alleen de dag (of niets) is bekend. Dit toont het meest realistische beeld van hoe mensen reageren.
Oefening met complicaties. U voegt onvoorziene elementen toe: een geblokkeerde vluchtroute, rook (rookmachine), of een "slachtoffer" dat begeleiding nodig heeft.

Begin het eerste jaar gerust aangekondigd en werk toe naar onaangekondigde, realistische scenario's.

Een ontruimingsoefening voorbereiden: de checklist

Goede voorbereiding bepaalt of u iets van de oefening leert. Loop deze checklist na:

Bepaal het doel en scenario (bijvoorbeeld brand op de eerste verdieping).
Kies de vorm (aangekondigd, onaangekondigd, met of zonder complicaties).
Informeer de juiste mensen, en houd bewust achter wie het niet mag weten.
Brief de BHV'ers over hun taken en het verzamelpunt.
Zet waarnemers klaar met een observatieformulier (minimaal één per verdieping/afdeling).
Controleer de hulpmiddelen: ontruimingsalarm, portofoons, nooduitgangen, EHBO-middelen.
Licht eventueel de meldkamer/alarmcentrale in zodat een echte melding uitblijft.
Leg vast hoe u meet: ontruimingstijd, aantal aanwezigen op het verzamelpunt, knelpunten.

Waar let u op tijdens de oefening?

Laat de waarnemers letten op de dingen die er in het echt toe doen: reageert iedereen op het alarm, worden de juiste vluchtroutes gebruikt, blijven mensen weg bij de liften, worden minder zelfredzame personen begeleid, klopt de aanwezigheidsregistratie op het verzamelpunt en verloopt de communicatie tussen de BHV'ers helder? Meet ook de totale ontruimingstijd: dat is uw belangrijkste, jaar-op-jaar vergelijkbare cijfer.

De evaluatie: leren van de oefening

De oefening is pas geslaagd als u er iets van leert. Bespreek direct na afloop de eerste indrukken met de BHV'ers ("hot debrief") en leg daarna een kort verslag vast met:

wat goed ging en wat niet;
de gemeten ontruimingstijd en het aantal aanwezigen;
concrete verbeterpunten met een eigenaar en een datum.

Pas uw ontruimingsplan aan op basis van de bevindingen en communiceer de uitkomst naar alle medewerkers. Zo wordt elke oefening beter dan de vorige.

De rol van uw BHV'ers

Een ontruimingsoefening staat of valt met goed opgeleide bedrijfshulpverleners. Zij sturen de ontruiming aan, begeleiden mensen naar buiten en houden het overzicht. Zijn uw BHV'ers nog niet (bij)geschoold? Met de online BHV-cursus van BHVcertificaat.online leren zij in hun eigen tempo hoe ze bij een ontruiming, brand of eerste hulp moeten handelen, volledig afgestemd op de Arbowet en de actuele richtlijnen.

Veelgestelde vragen over ontruimingsoefeningen

Is een ontruimingsoefening wettelijk verplicht?

Er is geen wet met een vaste oefenfrequentie, maar via de Arbowet (artikel 3 en 15), uw zorgplicht en uw RI&E wordt wel van u verwacht dat u periodiek oefent.